Renowacja zegara pochodzącego z zakładu Augusta Winklera z Wrocławia z budynku ratusza w Koźminie Wielkopolskim:
W listopadzie 2025 roku zespół „Czas na wysokości” formalnie zakończył prace związane z renowacją zegara dostarczonego na potrzeby ratusza w Koźminie Wielkopolskim przez wrocławskiego zegarmistrza miejskiego Augusta Winklera. Czasomierz z 1893 roku przez około trzydzieści lat zastąpiony był napędem elektronicznym, który uległ awarii. Prace realizowane przez zespół „Czas na wysokości” obejmowały renowację dawnego mechanizmu zegarowego, odtworzenie tarczy i wskazówek w oparciu o dawne fotografie, wykonanie nowego systemu przeniesienia napędu oraz elektrycznego naciągu automatycznego.
Początków prac przy zegarze należy szukać już w 2023 roku, gdy na poddaszu gmachu Urzędu Miasta i Gminy Koźmin Wielkopolski zidentyfikowaliśmy odstawiony dawny mechanizm zegarowy z 1893 roku wraz zachowaną przekładnią wskazań oraz przekładnią kątową systemu przeniesienia napędu. Po przygotowaniu stosownej dokumentacji historyczno-technicznej dotyczącej obiektu, podjęte zostały prace projektowe prowadzące do przywrócenia dawnego zegara do użytku. Jednocześnie planowany zakres prac obejmował wyeksponowanie odrestaurowanego i czynnego mechanizmu w ratuszu.
Przed rozpoczęciem renowacji mechanizmu, czasomierz możliwy był do oglądania w Muzeum Ziemi Koźmińskiej.
Stan zegara na moment rozpoczęcia renowacji należy określić jako bardzo zły. Zegar, oprócz zużycia wybranych elementów typowego dla dawnych zegarów, przede wszystkim wypracowanych łożysk oraz sztyftów w zębnikach latarkowych, nosił ślady licznych doraźnych napraw. Jako przykłady takich działań można wskazać wstawienie stalowych sztyftów w miejsce wyłamanych zębów jednego z kół zębatych oraz powyginaną kotwicę wychwytu Grahama. Brakowało oryginalnej tarczy zegarowej. Renowacja obiektu okazała się jedną z najbardziej wymagających w historii naszej pracowni.
Prace przy zegarze obejmowały:
- oczyszczenie mechanizmu z zanieczyszczeń,
- przeprowadzenie prac stratygraficznych mających na celu określenie pierwotnej kolorystyki mechanizmu,
- piaskowanie płyt mechanizmu, stołu oraz soczewki wahadła,
- regenerację ułożyskowania wszystkich osi mechanizmu oraz przekładni wskazań, wraz z wykonaniem nowych tulei łożyskujących osie napędowe oraz większość panewek dolnych,
- regenerację zębników latarkowych poprzez wymianę sztyftów, oraz wykonania nowego zębnika
- wykonanie nowej kotwicy,
- wykonanie nowego koła wychwytowego,
- wykonianie nowego koła zapadkowego przy bębnie napędowym mechanizmu chodu,
- wykonanie nowych osi koła wychwytowego, kotwicy oraz regulatora wiatrakowego,
- rekonstrukcja osi bębna napędowego mechanizmu chodu z otworzeniem mocowania do bębna oraz kwadratowego zakończenia osi,
- wstawienie nowych blach przy regulatorze wiatrakowym,
- regeneracja koła sercowego mechanizmu bicia poprzez usunięcie wypracowanego oraz nałożenie nowego wieńca zębatego,
- wykonanie nowych palet wychwytu,
- wykonanie nowej sprężynki wahadłowej,
- uzupełnienie wypracowań dźwigni uruchamiającej oraz dźwigni poruszającej cięgnem mechanizmu bicia,
- polerowanie czopów osi,
- oczyszczenie pręta wahadła ze starych powłok malarskich i zanieczyszczeń, bejcowanie oraz nałożenie politurowanej powłoki,
- otworzenie konstrukcji tarczy zegarowej oraz wskazówek,
- wykonanie elementów systemu przeniesienia napędu od mechanizmu do tarczy zegarowej,
- wykonanie elementów systemu cięgien przenoszących napęd od mechanizmu do młotka przy dzwonie,
- zabezpieczenie antykorozyjne elementów stalowych oraz mosiężnych mechanizmu z wykorzystaniem paraloidu B48N rozpuszczonego w toluenie,
- zabezpieczenie antykorozyjne oraz malowanie elementów żeliwnych zegara, stołu zegarowego, tarczy, wskazówek, elementów systemu przeniesienia napędu oraz systemu cięgien,
- montaż zegara w ratuszu oraz prace regulacyjne.
Przy okazji prac przy zegarze podjęta została próba zweryfikowania, czy czasomierze pochodzące z zakładu Augusta Winklera nie są w rzeczywistości wykonane przez fabrykę zegarów wieżowych Carla Weissa z Głogowa (zachowana jest w Archiwum Państwowym we Wrocławiu korespondencja między tymi dwoma przedsiębiorstwami). Mieszczący się przy ulicy Borowskiej 23 we Wrocławiu zakład Augusta Winklera prawdopodobnie nie posiadał zaplecza pozwalającego na samodzielną produkcję czasomierzy. Badania zrealizowane przy okazji renowacji obiektu z Koźmina Wielkopolskiego niestety nie dały jednoznacznej odpowiedzi, ponieważ, mimo podobieństwa, identyfikujemy także kilka znaczących różnic w wykonaniu mechanizmów. Pewne jest, że August Winkler kupował zegary z fabryki Carla Weissa (choćby na potrzeby montażu na ratuszu we Wrocławiu), jednakże nie ma pewności, czy nie podjął prób samodzielnej produkcji w latach 90. XIX wieku.
Pragniemy serdecznie podziękować Pani Sekretarz Gminy Agnieszce Rogowskiej oraz Panu Burmistrzowi Macieja Bratowskiemu za otwartość i owocną współpracę. Dziękujemy także wyznaczonym opiekunom zegara za podjęcie trudu troski o dawny czasomierz.
© 2010 - 2025 www.czasnawysokosci.pl
Wszystkie prawa zastrzeżone. Publikacja serwisu lub jego fragmentów za pomocą jakichkolwiek środków bez pisemnej zgody autorów zabroniona!