Renowacja mechanizmu zegara produkcji fabryki Carla Weissa z 1871 roku z wieży ratusza w Sarnowie (obecnie osiedle Rawicza):
W dniu 30 lipca 2025 po trzech latach od wykonania renowacji mechanizmu zegar z wieży ratusza w Sarnowie ponownie zaczął odmierzać czas. Kwadransowy czasomierz, będący szczególnym świadkiem dziejów producenta, oczekiwał długo na końcowy montaż i uruchomienie z powodu konieczności przeprowadzenia gruntownego remontu wieży.
Czterotarczowy zegar z wieży ratusza w Sarnowie w momencie rozpoczęcia demontażu nie funkcjonował już od kilkunastu lat. W przeszłości remontowany był przez zegarmistrza Pana Mieczysława Mencla, który wyposażył mechanizm w elektryczny naciąg automatyczny.
Stan techniczny zegara na moment rozpoczęcia prac należało uznać za bardzo zły, wykluczający jakiekolwiek jego dalsze użytkowanie. Szczególnymi oznakami wypracowania mechanizmu były:
- znaczące luzy w łożyskach zegara,
- wypracowane palety wychwytu,
- wypracowane pręty we wszystkich zębnikach latarkowych,
- złamana w miejscu łączenia z piastą kotwica,
- zanieczyszczenie mechanizmu fragmentami tynku,
- niesprawny i niebezpieczny, mocno ingerujący w konstrukcje zegara system elektrycznego naciągu automatycznego
Mechanizm posiadał podwieszone obciążniki o masie około czterokrotnie większej, aniżeli wymagane do pracy zegara o dziennej rezerwie napędu. Do regulatorów wiatrakowych z kolei przynitowano dodatkowe blachy w celu redukcji obrotów mechanizmów bicia. Trzy z czterech kompletów wskazówek były wtórne, wykonane przez Pana Mieczysława Mencla zgodnie z oryginalnym wzorem. Także najprawdopodobniej wówczas zegar otrzymał nowe koło wychwytowe. Trudno jednak wskazać, kiedy które modyfikacje w mechanizmie były podejmowane, a także przez kogo. Niestety zastany przez nas system naciągu elektrycznego ingerewoł dość poważnie w konstrukcje samego mechanizmu, przykładowo wspawane koła łańcuchowe w bębny naciogowę i wiele innych elementów przyspawanych do oryginalnych części.
Ogólny prac zrealizowany przez zespół „Czas na wysokości” przedstawia się następująco:
- wykonanie nowych łożysk toczonych zegara, regeneracja panewek dolnych i górnych osi wszystkich trzech mechanizmów (chodu, bicia godzin i bicia kwadransów),
- wymiana ułożyskowania osi wskazówkowych przy przekładniach wskazań,
- tulejowanie przegubów,
- regeneracja centralnego rozdzielacza na poziomie tarcz zegarowych,
- wymiana sztyftów we wszystkich zębnikach latarkowych,
- wykonanie nowych zębników latarkowych wybranych osi mechanizmów bicia,
- renowacja stołu zegarowego i pręta wahadła poprzez usunięcie wtórnych warstw malarskich i położenie nowej politury,
- wykonanie nowej sprężynki wahadłowej,
- polerowanie czopów osi,
- wymiana czopów osi w osi kotwicy,
- lutowanie kotwicy wraz z wykonaniem nowej piasty mocującej kotwicę na osi,
- wymiana kół łańcuchowych na bębnach napędowych,
- wymiana blach w regulatorach wiatrakowych,
- wymiana sprężynek w przeciwzapadkach regulatorów wiatrakowych,
- wymiana poszycia wszystkich wskazówek, zgodnie z oryginalnym wzorem,
- odtworzenie właściwej malatury mechanizmu,
- zabezpieczenie antykorozyjne elementów stalowych i mosiężnych,
- odtworzenie systemu przeniesienia napędu
Ponadto wykonaliśmy nowy system elektrycznego naciągu automatycznego.
Montaż mechanizmu zrealizowano na stropie poniżej pierwotnego jego ulokowania w celu ułatwienia jego serwisowania oraz ekspozycji obiektu. Obecnie pracę czasomierza można podziwiać przez przeszklone drzwi na drugim piętrze dawnego magistratu.
Zegar z ratusza w Sarnowie jest czasomierzem szczególnym z trzech powodów:
- powstał w roku 1871, gdy fabryka Carla Weissa, zgodnie z numeracją zachowanych mechanizmów, realizowała najwięcej zamówień na zegary w całej swojej historii działalności, a w wykonaniu mechanizmu widoczne są ślady pośpiechu,
- rok powstania zegara pokrywa się z końcem wojny francusko-pruskiej i choć sam mechanizm zapewne powstał w jej schyłku lub po zakończeniu, wykonany jest w dużej mierze z żeliwa (zamiast mosiądzu),
- zachowała się w Archiwum Państwowym w Lesznie (prawdopodobnie jednak tylko częściowo) dokumentacja związana z zakupem zegara, m. in. korespondencja zarządcy miasta Sarnowy z samym Carlem Weissem.
Renowacja mechanizmu zegara w Sarnowie, zrealizowana w roku 2022 była z uwagi na stan zachowania jednym z największych wyzwań w naszej pracowni. Tarcze poddane zostały renowacji przez firmę remontującą wieżę ratusza w roku 2025.
Dziękujemy za współpracę społeczności Sarnowy oraz pracownikom Urzędu Miejskiego Gminy Rawicz.
© 2010 - 2025 www.czasnawysokosci.pl
Wszystkie prawa zastrzeżone. Publikacja serwisu lub jego fragmentów za pomocą jakichkolwiek środków bez pisemnej zgody autorów zabroniona!